გიორგი რიჟვაძე

"მითების დეტექტორის ლაბორატორია"

ქართული ონლაინ გამოცემა 'საქინფორმის' ერთ-ერთ სტატიას ვკითხულობ. წერია, რომ აშშ-ს და დიდ ბრიტანეთს რუსეთის დაშლა სურთ და თანაც კონკრეტული გეგმებიც აქვთ ამ მიზნის მისაღწევად. თითქოს ჯერ ბაზებს გააკეთებენ სამხრეთ ოსეთში, მერე დაღესტანში ისლამისტ რადიკალებს გააძლიერებენ და ბოლოს უკრაინაში პროვოკაციას მოაწყობენ. სტატიაში ფაქტს, არგუმენტს ვერ ვპოულობ. რაზე დაყრდნობით წერს მედია ორგანიზაცია ამას? - ჩემთვის ჩავილაპარაკე.
-რას წერენ ბაბუ? - მეკითხება იქვე მჯდომი ბაბუაჩემი.
-არაფერი, 'საქინფორმმა' არაამქვეყნიური ვარაუდების კორიანტელი დააყენა და რაც მთავარია, რუსეთი აბრაამის ბატკანივით წმინდანი გამოიყვანა.- ვპასუხობ მე და კითხვას ვაგრძელებ.
წამებში ბაბუა, მონიტორთან ჩემს გვერდით აღმოჩნდა, სტატიამ დააინტერესა... ცნობისთვის, ბიძინა ქამილოვიჩი, საბჭოთა კავშირს აღმერთებს. ვციდილობ გაგებით მოვეკიდო ამ ფაქტს, მესმის, რომ ის გარკვეულწილად საბჭოთა კავშირის მითების 'მსხვერპლია', ამიტომ როგორც შემიძლია ვუგებ მის სენტიმენტებს. თუმცა, ჩრდილოელი მეზობლის მიმართ მისი სიმპატიები, ჩვენს შორის დავის საბაბი არაერთხელ გამხდარა.

აქამდე ბაბუას, სანდო წყაროებით ვუბათილებდი ხოლმე რუსულ მითებს, მაგრამ 'საქინფორმის' ზემოთ მოყვანილ სტატიაში საინტერესო არგუმენტი დამიპირისპირა: "ნახე შენი საყვარელი ევროპული გამოცემები იუწყებიან მაგასო". მართლაც, სტატიაში წყაროდ მითითებული Guardian-ი იყო და ლინკიც ნამდვილად Guardian-თან გვაკავშირებდა. ძალიან მიკვირს, ვამოწმებ რა ხდება. ერთ საათიანი კვლევა-ძიების შემდეგ მარტივ, კარგად დაგეგმილ ფაბრიკაციასაც მივაგენი- წყარო, რომელიც 'საქინფორმმა' გამოიყენა, ბრიტანული გამოცემის Guardian-ის ყალბი იმიტაცია აღმოჩნდა. განსხვავება გაყალბებულ და ნამდვილ Guardian-ს შორის მხოლოდ ლათინური ასო i იყო. გასაკვირი არაა, რომ რამოდენიმე თვის შემდეგ ყალბი Guardian-ი ინტერნეტ სივრცეში ხელმისაწვდომი აღარ იყო.

საბოლოოდ, ვარკვევ, რომ 'საქინფორმმა' ჯერ უცხოენოვანი პოპულარული გამოცემა შეარჩია, ვიზუალურად მაქსიმალურად რეალურს მიამსგავსა, გააყალბა ცნობილი ადამიანის ინტერვიუ და შეთხზა მესიჯი, რომელიც ფართო მასებისთვის საინტერესო იყო. ამ ხერხით, გამოცემამ ყველა პირობა შექმნა იმისათვის, რომ სტატიის ნდობის ხარისხი გაეზარდა. აღსანიშნავია, რომ მსგავსი ინფორმაციები, ინდენტური წყაროთი (Guardian), მალევე აიტაცეს ისეთმა რუსულმა გამოცემებმა, როგორიცაა Рен-ТВ, Рамблер, Царьград-Т.

მედია ორგანიზაციები, რომლებიც რუსულ ორბიტაზე ტრიალებენ ცდილობენ სხვადასხვა დეზინფორამციის გავრცელებთ ანტიდასავლური განწყობების შექმნას. ამისათვის ისინი ამკვიდრებენ აზრს, რომ დასავლეთი ებრძვის მართლმადიდებლობას, ქართულ ტრადიციებს და კულტურას. ამიტომაც, ავრცელებენ ისეთ დაუჯერებელ ინფორმაციას, როგორიცაა თუნდაც ის, რომ ამერიკელები მუმიებს აუპატიურებენ.
დაუკვირვებელი თვალისთვის, რომელიც ონლაინ თუ ბეჭდურ სტატიას ეცნობა, რთულია მასალის გადამოწმება, მით უფრო პირველწყაროს ნამდვილობის შემოწმება. ამას კარგად იყენებენ პრორუსული გამოცემები და მკითხველში არარეალური ამბის დასაჯერებლად დეფლექციურ ანუ წყაროს არიდების მეთოდს მიმართავენ. არსებობს დეფლექციური მეთოდის რამდენიმე ხერხი:

1. სხვადასხვა მედია ორგანიზაციის მიერ, ხშირია წყაროს მითითებისას ფაბრიკაციული ინგლისურენოვანი (ან სხვა უცხოენოვანი) საიტების გამოყენება. ამით, გამოცემები ცდილობენ, მათ მიერ გამოქვეყნებულ დეზინფორმაციას, მეტი ლეგიტიმაცია შესძინონ. პარადოქსია, მაგრამ ფაქტია: პრორუსულმა მედიებმაც კი იციან, რომ დასავლური მედია ნდობით სარგებლობს, ამიტომ თუ წყაროდ მას გამოიყენებენ, მკითხველში მათდამი სანდოობის ხარისხი გაიზრდება. საზოგადოებაში რუსული ნარატივის დამკვიდრების მიზნით, ინგლისურენოვანი საიტები ზოგჯერ ერთი კონკრეტული დეზინფორმაციის გასავრცელებლად იქმნება

ამის საინტერესო მაგალითია, Mediacity.Ge-ს მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაც, რომლიც იტალიურ ilgiomale.it-ზე დაყრდნობით წერდა, რომ თითქოს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებით 2016 წლის მარტიდან ჩვილ ბავშთა ნათლობა დანაშაულად ჩაითვლებოდა. ეს ინფორმაცია ქართული საზოგადოებისთვის საკმაოდ სენსიტიურია, რადგან მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი მართმადიდებელია. ფაქტი კი ისაა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მსგავსი გადაწყვეტილება არ იძებნება. სამაგიეროდ, ამ ტყუილის გავრცელება ჩრდილოეთში ძალიან სურთ, რასაც ადასტურებს ის, რომ რუსულენოვან Google-ში ძებნისას, მსგავსი შინაარსის არაერთ სტატიას იპოვით ისეთ რუსულ გამოცემებში, როგორიცაა: pravmir.ru-ზე. Komiinform.ru, rusdozor.ru, christ-kommuna.livejournal.com. აღსანიშნვია, რომ ქართული ტექსტები რუსულის იდენტურია.სტატიის გავრცელებიდან რამოდენიმე თვეში იტალიური პირველწყარო ilgiomale.it-ი გაუქმდა და მასალა ამჟამადაც ხელმისაწვდომი არ არის.

kominform.ru-ს, ისევე როგორც სხვა რუსულ გამოცემებს მოყვანილი აქვთ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე The Times ჟურნალისტის ენდრიუ მაკფარელის (Andrew McFarrel) კომენტარი.

„მითების დეტექტორმა" ინფორმაციის გადამოწმების მიზნით The Times -ის რედაქციას მიმართა.

როგორც პასუხიდან გაირკვა, ჟურნალისტი სახელით ენდრიუ მაკფარელი მათ რედაქციაში არ მუშაობს.

ხელოვნურად შექმნილი ინგლისურენოვანი საიტების გარდა, მანიპულაციისთვის ბრენდული მედია საშუალებების სახელების გამოყენების ფაქტებიც მრავლად გვხვდება. რუსული ნარატივის გასავრცელებლად, თავდაპირველად მკითხველში ნდობის ჩამოყალიბებაა საჭირო, ამიტომაც მისი მოპოვებისთვის მარტივია დაირქვა ცნობილი მედია საშუალებების ისეთი სახელები, როგორიცაა მაგალითად: Foxnews-ი. შედეგად კი ვიღებთ Foxnews.ge-ს, რომელიც ამერიკულ Fox-ს სახელის გარდა არაფერში არ გავს. ამის დასადასტურებლად Foxnews.Ge-ის მიერ ინტერნეტში ვირუსულად გავრცელებული ერთი ინფორმაციაც კმარა, რომლის მიხედვითაც თითქოს თურქეთი ბავშვების ორგანოებით ვაჭრობდა. მკითხველს, საიტის სახელიდან გამომდინარე, ნიუსის სანდოობაში ეჭვი ნაკლებად ეპარება. ამას ემატება ემოციური ფოტომანიპულაცია და ეს კომპლექსურად დეზინფორმაციაზე აგებული ამბავი საბოლოოდ თავის მიზანს აღწევს - ავრცელებს არარსებულ და ყალბ ინფორმაციას. საბოლოოდ, მკითხველთა გარკვეული რაოდენობა ამბავს იჯერებს

ხშირია შემთხვევები, როცა ქართულ მედიაში გამოქვეყნებული მასალების იდენტური ინფორმაცია მხოლოდ რუსული საინფორმაციო საშუალებებით ვრცელდება. ამ მხრივ საინტერესოა მედია ორგანიზაციები "საქართველო და მსოფლიო" და "ასავალ-დასავალი", რომელებმაც გამოაქვეყნეს ინფორმაცია, რომ თითქოს აშშ და ბრიტანეთი ადამიანებს და შიმპანზეებს აჯვარებენ. თუ მათ სტატიებს რუსულად "დავგუგლავთ", იდენტურ მასალებს, კრემლისტურ გამოცემებში მრავლად ვიპოვით.